fbpx
‘Een bewijs van hoe het LEVEN vroeger is geweest’

‘Een bewijs van hoe het LEVEN vroeger is geweest’

‘Een bewijs van hoe het LEVEN vroeger is geweest’

Historische Have laarsluis

Onschatbare waarde

De 19e-eeuwse Havelaarsluis in Saramacca is belangrijk Surinaams erfgoed en ook een stukje van de Nederlandse boerenkolonisatie. Zoals meer historische sluizen dreigt zij verloren te gaan door gebrekkig onderhoud. “Maak er officieel een toeristisch object van. Op deze manier kan de sluis voor zichzelf terug betalen.”

De rit vanuit Paramaribo met touroperator Dyon Smaal van Cardy Adventures richting de Havelaarsluis in Uitkijk, in district Saramacca gaat via de Hendrikstraat, de Derde Rijweg en de Sophia’s Lustweg die overgaat in de Noordpolderdamweg.

‘Een bewijs van hoe het LEVEN vroeger is geweest’

Bij de grens van district Wanica en Saramacca begint het landschap te veranderen. Grote veeweilanden en velden met verschillende gewassen. Woonpercelen met veel vruchtbomen en kleine huisjes. Groente- en fruitkraampjes langs de weg verklappen dat we door lanbouwersgebied rijden. Hier is de verkeersdrukte afgenomen maar opvallend veel zwaar beladen zandtrucks gaan met hoge snelheid richting Paramaribo. Dat verklaart waarom de rechter rijhelft in zeer slechte staat verkeert; het asfalt is niet berekend op zoveel asdruk.

Na ruim een halfuur komen we aan bij de Sluisweg, een zijstraatje van de Chandiesawweg in het gehucht Uitkijk. Daar maakt de meer dan honderd jaar oude, prachtige Havelaarsluis haar opwachting, opgebouwd uit bakstenen, granietsteen, staal en hout. Smaal leeft helemaal op, want historische sluizen is zijn ding. “Mooi toch?” vraagt hij met een glimlach. “Deze sluis mag niet verloren gaan, want een belangrijk stuk geschiedenis zal daarmee verdwijnen. Toeristen vinden het fijn om dit te zien en verhalen erover te horen.”

De cultuurhistorische waarde die dit bouwwerk heeft voor Suriname is van onschatbare waarde, vindt de touroperator die al dertig jaar in het toeristenvak zit. Het is niet zomaar een sluis. De Havelaarssluis in het Saramaccakanaal is de enige schutsluis in Suriname. Een schutsluis is een waterbouwwerk waarmee vaartuigen een hoogteverschil tussen twee rivieren, kanalen of meren kunnen overbruggen.

De Havelaarsluis werd gebouwd om boten die vaarden tussen de Saramacca- en de Surinamerivier, toegang te verschaffen via het Saramaccakanaal. Dit was in de 19e eeuw van groot belang omdat district Saramacca in bloei was met plantages waarbij veel landbouwgewassen getransporteerd moesten worden. Het Saramaccakanaal was de enige verbindingsroute van het district om Paramaribo snel en goedkoop te bereiken. Op gegeven moment slibte het kanaal dicht vanwege de verschillende getijden van beide rivieren, wat veel slib met zich meenamen.

Economisch floreren

De Nederlandse ingenieur David Hendrik Havelaar werd naar Suriname gehaald voor uitdiepen en verbreding van het Saramaccakanaal en de bouw van de sluis. Ook ter hoogte van Beekhuizen (Paramaribo) bouwde hij een sluis. Dankzij de Havelaarsluis, die decennia lang goed heeft gefunctioneerd, kon Saramacca verder economisch floreren. De transport van goederen van en naar het district vond makkelijker plaats. De sluis zorgde ervoor dat genoeg water op peil bleef in het kanaal. Daarvóór kostte het de boeren meer dan tien uren om Paramaribo te bereiken vanwege het belabberde waterpeil. Vele oogsten van deze Nederlandse boeren gingen verloren vanwege de lange reis in de brandende zon.

Gedurende de jaren heen kwamen er grotere schepen waardoor de Havelaarsluis vervangen moest worden. Tweehonderdvijftig meters verder is vanaf de Saramaccarivier nog een gedeelte kanaal gegraven met een nieuwe sluis waar ook de bekende ophaalbrug gebouwd is. De oude sluis werd buiten werking gesteld maar is volgens Smaal belangrijk erfgoed voor Suriname en zonder meer deel van de Nederlandse geschiedenis.

ONDESKUNDIG BEHEER
“Dit historische object is eentje dat geschiedenis herbergt, vooral ook over de boerenkolonisatie en de ontwatering van het heel gebied langs het Saramaccakanaal”, vertelt Smaal. Jammer genoeg is de staat van de Havelaarsluis langzaam maar zeker achteruit gegaan door blootstelling aan de natuurelementen maar ook door vandalisme en diefstal van onderdelen. “Ondeskundig beheer van dit erfgoed zorgt ook voor achteruitgang omdat bij verschillende onderhoudspogingen zaken onnodig worden gesloopt of aangebracht. Dus niet op een verantwoorde manier voor historische werken”, stelt Smaal.

Dat geldt voor meer 18e- en 19e-eeuwse waterbouwkundige werken in Paramaribo en districten. Gelukkig zijn er ook particulieren die hun sluizen onderhouden en de overheid heeft enkele in stand kunnen houden. Zo is de sluis in de Van Sommelsdijckskreek in Paramaribo bij de Palmentuin behouden. Ook de sluis te Nieuw-Amsterdam in district Commewijne functioneert nog in zijn oorspronkelijke vorm. Op plantage Rust en Werk zijn twee historische sluizen die “helaas niet meer functioneren”, maar wel door lokale ondernemers worden onderhouden. Daarentegen is de sluis van plantage Berlijn, eveneens in Commewijne, volledig in elkaar gestort. De sluis van Plantage Bakkie wordt ook door de staat beheerd en verkeert in goede staat. Als laatste in de opsomming van Smaal is de schitterende plantage Wederzorg aan de rechteroever van de Commewijne waar de sluis met goed vakmanschap is opgeknapt.

Grondige aanpak

Guno Telgt (35) en Renzo Vlieggans (30), geboren en getogen in Uitkijk, lopen toevallig voorbij en mengen zich in de rondleiding. “Deze sluis is een bewijs van hoe het leven vroeger is geweest. Daarom doet het me pijn wanneer ik zie hoe het achteruitgaat”, zegt Guno. Renzo vraagt zich af wat zijn kinderen nog zullen zien over de historie van het district. “Weet je hoe vaak wij met lanti praten om de sluis te onderhouden?” Om de zoveel tijd wordt de sluis schoon gewassen en voorzien van een fris laagje verf bij nationale feestdagen. “Dat is niet genoeg, grondige aanpak en professionele onderhoud is belangrijker dan een tijdelijke verfraaiing.”

Het streven van Smaal is om de staat of ondernemers zover te krijgen al deze historische sluizen te onderhouden, om zo de geschiedenis op dit gebied veilig te stellen. “De vier damwanden van de Havelaarsluis kunnen ingericht worden als kleine eethuisjes”, oppert de touroperator. “Suriname kent verschillende keukens dus ik zou in dit geval elke keuken een hoek geven. Een Chinese hoek, creoolse hoek Javaanse hoek en een Hindostaanse hoek. Het zal een nieuwe aanwinst zijn voor het toerisme maar ook Surinamers zullen regelmatig erop afkomen. Maak er officieel een toeristisch object van! Op deze manier kan de sluis voor zichzelf terug betalen.”

Lees meer berichten uit de categorie .

oktober 12, 2019

E-mailadres:

Ik heb de algemene voorwaarden gelezen en ga ermee akkoord.